Friðsamleg mótmæli

Það er greinilegt að stjórnvöld og aðrir sem einhverju ráða hér á landi eru "góðu" vanir þegar kemur að friðsamlegum mótmælum. Enda verða Íslendingar oftast frekar vandræðalegir þegar á að mótmæla einhverju opinberlega og í eigin persónu. Við erum hreinlega ekkert sérlega góð í þessu. Fyrir utan Keflavíkugöngur og kröfugöngur á baráttudegi Verkalýðsins er ekki mikil hefð fyrir opinberum mótmælum hér. Helst viljum við þó mótmæla með því að afhenda undirskriftalista. Þetta er vinsæl leið enda býsna þægileg, maður þarf ekki einu sinni að mæta á staðinn og núna er meira að segja í mörgum tilvikum hægt að skrifa undir hin ýmsu plögg á netinu, undirrituð hefur ljáð ófáu þjóðþrifamálinu stuðning sinn á þann hátt. Þannig er semsagt hægt að mótmæla án þess að þurfa að ræða þá ákvörðun við nokkurn mann.

Og jafnvel þó að Íslendingar taki þátt í götumótmælum eða kröfugöngum er hlutverk þeirra oft illa skilgreint. Sumir hafa misskýr markmið sem komið er á framfæri með hefðbundnum kröfuspjöldum en þeir eru oftast í miklum minnihluta eins og kom til dæmis í ljós í fjölmennum mótmæltum á kvennafrídaginn síðastliðið haust.

Íslendingar eiga iðulega erfitt með að fara yfir þau mörk sem skilja að áhorf og þáttöku og þar af leiðandi höfum við tilhneigingu til að sækjast eftir viðburðum þar sem við getum verið í áhorfendahlutverki. Skrúðgangan á Gay Pride er dæmi um þetta, þar eru skýr skil milli þáttakenda sem eru að langmestum hluta til samkynhneigðir og aðstandendur þeirra en aðrir horfa á og þurfa í raun ekki að taka afstöðu til þess sem hátíðarhöldin standa fyrir frekar en þeir vilja.

Við verðum hreinlega vandræðaleg ef við einhverra hluta vegna kjósum að sýna skoðanir okkar með því að taka þátt í mótmælum í eigin persónum. Mér eru til dæmis minnistæð mótmæli sem ungliðahreyfinar stjórnmálaflokkanna stóðu fyrir þegar Li Peng forseti kínverska þjóðþingsins heiðraði Íslendinga með nærveru sinni fyrir nokkrum árum, enda full ástæða til að mótmæla ástandi mannréttindamála þar í landi. En svokallaðir mótmælendur stóðu fyrir utan Alþingishúsið og tuldruðu eitthvað vandræðilega þegar reynt að kalla slagorð. Li Peng ákvað að hætta sér ekki í heimsókn í Alþingishúsið og þá röltu þeir hörðustu að hótel Sögu þar sem kappinn dvaldi og endurtóku vandræðaganginn þar. Svona fara mótmæli fram á Íslandi, ef þú ert heppinn mætir einhver á svæðið en í fæstum tilvikum er hægt að búast við neinum tilþrifum enda vilja fæstir verða uppvísir að því að brjóta bæði skjalfest og óskrifuð lög sem leggja gríðarlega áherslu á að menn komi friðsamlega fram og sýni engar tilfinningar. Við viljum bara vera í áhorfendahlutverkinu, það er áhættuminnst og þægilegast í alla staði.

Við höfum því ekki verið að valda lögreglu og yfirvöldum neinu veseni með mótmælum og þessvegna virðist sú hugmynd hafa þróast hér að það að mótmæla friðsamlega þýði einfaldlega að standa einhversstaðar í mótmælaskini og segja helst ekki neitt og þaðan af síður að gera eitthvað og þá skiptir engu máli þó að ekki sé verið að brjóta lög á nokkurn hátt. Þetta sjáum við greinilega þessa dagana á svívirðilegri framkomu lögreglunnar við mótmælendur á Kárahnjúkasvæðinu.

Friðsamleg mótmæli eiga rétt á sér og þau geta verið býsna áhrifamikil. Í byrjun áttunda áratugarins ákvað hópur leikhússfólks og aktívista að heimsækja áhorfendapalla verðbréfahallarinnar í New York. Á gólfinu fyrir neðan var allt krökkt af jakkafataklæddum verðbréfasölum. Fólkið á áhorfendapöllunum kastaði góðum slatta af einsdollaraseðlum fram af svölunum og svifu seðlarnir eins og haustlauf niður í salinn. Á innan við mínútu stöðvaðist starfsemi kauphallarinnar þar sem verðbréfahnakkarnir hoppuðu í óðagoti upp í loft til að ná eins mörgum seðlum og þeir gátu. Með þessum friðsamlegu mótmælum afhjúpaði hópur fólks verðbréfasalana og græðgi þeirra.

Friðsamleg mótmæli í almennu rými geta því verið leið einstaklingsins til að styrkja lýðræðið, þannig er nú það.